Πέμπτη 21 Σεπτεμβρίου 2017

ΕΤΕΡΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΑΙΡΕΣΗ»: ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΗΣ «ΣΥΝΑΞΗΣ» (ΑΡ. 143)

Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο
Έχει καθιερωθεί να ορίζουμε την «αίρεση» ως επιλογή, αφού η λέξη παράγεται από το ρήμα «αιρούμαι», που σημαίνει εκλέγω, προτιμώ. Αίρεση λοιπόν, λέμε, είναι η επιλογή του μέρους κι όχι η αποδοχή του όλου, είναι δηλαδή η εγκόλπωση θραυσμάτων της αλήθειας αντί σύνολης της αλήθειας.

O ορισμός αυτός, ωστόσο, ενώ πράγματι φωτίζει τη φύση της αίρεσης, πολύ συχνά υφαρπάζεται από τον επιθετικό παπαγαλισμό ο οποίος θάλλει προνομιακά στους θρησκευτικούς χώρους. Πρόκειται για τον παπαγαλισμό εμβληματικών φράσεων, τις οποίες όμως ο παπαγάλος τις εφαρμόζει σαρωτικά και αδιάκριτα. Είναι γιγαντωμένο στις μέρες μας το φαινόμενο, οι παπαγάλοι να εξαπολύουν τον χαρακτηρισμό «αίρεση» και «αιρετικός» εναντίον απόψεων και κατά προσώπων, με αδιανόητη ευκολία, σαν η κατάδειξη πλήθους αιρετικών ολόγυρα να προξενεί ανείπωτη ηδονή στον χαρακτηρίζοντα!
Το θέμα λοιπόν είναι όχι απλώς να επαναλαμβάνεται η φράση ότι η αίρεση συνιστά επιλογή, αλλά να υπάρχει περίσκεψη για το ποιες επιλογές συνιστούν αίρεση! Η ιστορική πορεία και η παράδοση της Εκκλησίας δείχνουν ότι κάθε διαφοροποίηση δεν είναι αυτομάτως αίρεση! Υπάρχουν διαφοροποιήσεις οι οποίες συνιστούν θεμιτή ποικιλία που δεν σπάζει την ενότητα. Η πίστη, λ.χ., στον Τριαδικό Θεό δεν μπορεί να έχει την ίδια βαρύτητα με κάθε τοπικό εκκλησιαστικό έθιμο και με κάθε θεολογούμενο. Μα ούτε και μια ιδεολογική προσυπογραφή των δογμάτων εξασφαλίζει ορθοδοξία σε όποιον περιφρονεί το ήθος της διάκρισης και της έμπρακτης αγάπης - του ευαγγελικού και εσχατότερου κριτηρίου!
Το τεύχος μας αυτό επικεντρώνει σε μια ιδιαίτερη παράμετρο της περίσκεψης και της διάκρισης αυτής. Οι χριστιανικές διαιρέσεις δεν έχουν μόνο μεγάλη ηλικία• έχουν και μεγάλη διαδρομή. Διαδρομή σημαίνει ότι δεν βρισκόμαστε σε έναν ακίνητο και παγωμένο χωρόχρονο. Για όσους πονούν την κατάσταση, η διαδρομή είναι μια εμπειρία που τους κάνει σοφότερους. Βλέπουμε ότι στο εσωτερικό διαφόρων (ετεροδόξων μεταξύ τους) χριστιανικών κοινοτήτων γίνονται ζυμώσεις, αυτοκριτική, διευκρινίσεις, αλλαγές. Ισχύει και για τους Ορθοδόξους αυτό. Διαχριστιανικά δηλαδή υπάρχει σήμερα υπολογίσιμη επιλογή υπέρ της αυθεντικότητας, κι όχι υπέρ του πείσματος για σχίσμα. Έτσι, οφείλουμε να αντικρύσουμε μερικά ερωτήματα για εκατομμύρια Χριστιανών που δεν ανήκουν στην Ορθόδοξη οικογένεια: Είναι άραγε συλλήβδην αιρετικοί, ίδιοι με τους αρχαίους δημιουργούς των αιρέσεων; Είναι άραγε αποξενωμένοι από τον Θεό; Εξέφραζε άραγε πνεύμα αποστασίας ή, αντιθέτως, ύψιστης ορθοδοξίας ο πολύς π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ όταν έλεγε: «Με κανένα τρόπο δεν είμαι διατεθειμένος να θέσω κανέναν “εκτός Εκκλησίας”. H “κρίσις” έχει δοθεί στον Υιό. Κανείς δεν διωρίσθηκε για να προλαμβάνη την κρίση Του» [1] ;
Είναι σίγουρο ότι υπάρχει πολύ μεγάλη δυσκολία στο να συζητηθούν αυτά. Από καιρό καλλιεργείται στον θρησκευόμενο κόσμο η πεποίθηση ότι οι Πατέρες της Εκκλησίας και οι μεγάλοι της θεολόγοι απέρριπταν αδιάκριτα κάθε διαφοροποίηση, ότι αρνούνταν την προσηγορία «εκκλησία» σε οιαδήποτε ομάδα έξω από την Ορθόδοξη εκκλησία, ότι ούτε σταγόνα θείας χάρης δεν έβλεπαν στους ετεροδόξους. Αυτή η στάση θεωρείται από πολλούς σήμερα στάση καθαρότητας και γνησιότητας! Και ούτε καν υπάρχει εκεί η υποψία ότι η εικόνα αυτή αποτελεί ψεύδος και αμαρτία κατά των Πατέρων! Χρειάζεται κανείς να μπει στον κόπο να σκύψει πάνω στα κείμενα, στην ιστορία, στο ήθος της Εκκλησίας, ώστε να δει τί από αυτά που έχουν λανσαριστεί ως αυτονόητα, ίσταται και τι πίπτει! [2] Είναι κόπος, αλλά κόπος απαραίτητος. Μπορεί να ξαφνιάσει, μπορεί να απαιτήσει προσωπικές αναθεωρήσεις, μπορεί να δημιουργήσει τον πόνο που δημιουργεί ο καθαρός αέρας σε πνευμόνια που εθίστηκαν στη δυσωδία! Αλλά είναι ξάφνιασμα και αναθεωρήσεις και πόνος καλός, όχι χάριν οιασδήποτε γραφειοκρατίας (είτε Ορθόδοξης, είτε Καθολικής, είτε Προτεσταντικής), ούτε χάριν οιασδήποτε διπλωματίας• αλλά χάριν της Αληθείας. Από τη μια ο κόπος αυτός, από την άλλη το κρώξιμο του παπαγάλου… [3]
Οι θεολόγοι Γρηγόριος Λαρεντζάκης, επ. Κύριλλος Κατερέλος, Στυλιανός Τσομπανίδης και Σωτήριος Δεσπότης εξετάζουν την αντίστιξη Ετεροδοξίας και Αίρεσης από τη σκοπιά, καθένας, του πεδίου όπου διακονεί. Ο π. Βασίλειος Θερμός διαβάζει την ψυχολογία της αιρεσιομαχίας. Ο Βλαντιμήρ Τσέτκοβιτς και ο Θανάσης Παπαθανασίου μελετούν τη συμβολή δύο προσωπικοτήτων, του αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς (για τη στάση του απέναντι στον οικουμενισμό) και του Νίκου Νησιώτη (για τον διάλογό του με θεολογικά ρεύματα που γεννήθηκαν στην ετεροδοξία). Ο Δημήτριος Μόσχος, τέλος, φωτίζει την εκκλησιαστική ταυτότητα των προχαλκηδόνιων εκκλησιών.
Καλόν κόπο!
Θ.Ν.Π.
[1] π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, Θέματα Ορθοδόξου Θεολογίας, εκδ. Άρτος Ζωής, Αθήναι 1973, σ. 220.
[2] Βλ. ενδεικτικά, Θεόδωρος Γιάγκου, «Ο πλουραλισμός της κανονικής παράδοσης της Εκκλησίας», Σύναξη 119 (2011), 5-16, όπου καταδείχθηκε πόσο ψευδής είναι η πεποίθηση ότι ο άγιος Νικόδημος Αγιορείτης υποστήριζε τον αναβαπτισμό των ετεροδόξων οι οποίοι είχαν βαπτιστεί στο όνομα της Αγίας Τριάδας.
[3] Έχει πολύ ενδιαφέρον να εξεταστεί, κάποια στιγμή, το εξής: Στη δεκαετία του 1970 η ηγουμένη της Μονής Αναλήψεως Κοζάνης Μαγδαληνή επιδόθηκε σε λυσσαλέο αγώνα κατά του αγίου Νεκταρίου. Είναι χαρακτηριστικός ο τίτλος ενός από τα βιβλία της: Ο Νεκτάριος Κεφαλάς είναι εικονομάχος, είναι λατινόφρων, είναι οικουμενιστής (1974). Η Μαγδαληνή αφορίστηκε τελικά το 1976. Η ρητορική της συνίστατο σε καταιγισμό ύβρεων, μπαράζ χαρακτηρισμών, παραναγνώσεις, ακατάσχετο παραλήρημα ως αναίρεση απομονωθεισών φράσεων, αμφισβήτηση της ηθικής του αντιπάλου, λήψη του ζητουμένου. Το ενδιαφέρον, λοιπόν, είναι να εξεταστεί η εντυπωσιακή ταύτιση της ρητορικής της με την ρητορική όσων τα τελευταία χρόνια κυνηγούν αιρέσεις, σφετερίζονται την Ορθοδοξία και σπιλώνουν συνειδήσεις. Αυτό που προ τεσσαρακονταετίας φαινόταν μεμονωμένη αθλιότητα, είναι αυτό που δίνει τον κυρίαρχο τόνο σήμερα στον δημόσιο θρησκευτικό λόγο!
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α
ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ 3
ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΛΑΡΕΝΤΖΑΚΗΣ, Αἵρεση καὶ σχίσμα σήμερα - σ. 5
Ἐπ. Ἀβύδου ΚΥΡΙΛΛΟΣ (ΚΑΤΕΡΕΛΟΣ), Ὀρθοδοξία καὶ αἵρεση στὸν 21ο αἰ.- 19
ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Χ. ΤΣΟΜΠΑΝΙΔΗΣ, Ὀρθοδοξία ἐντὸς τόπου καὶ χρόνου - σ. 33
ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΕΣΠΟΤΗΣ, Βιβλικὴ προσέγγιση στὴν ἔννοια τῆς αἵρεσης - σ. 46
π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΘΕΡΜΟΣ, Ψυχαναγκαστικὴ αἱρεσιομαχία - σ. 56
ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ ΤΣΒΕΤΚΟΒΙΤΣ, Ὁ ἅγ Ἰουστίνος Πόποβιτς γιὰ τὸν οἰκουμενισμό - 65
ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, Νίκος Νησιώτης καὶ θεολογίες τῆς συνάφειας-74
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ν. ΜΟΣΧΟΣ, Ὁ διάλογος μὲ τὶς Ἀρχαῖες Ἀνατολικὲς Ἐκκλησίες- 89
Ἀναγνώσεις: π. ΕΥ. ΓΚΑΝΑΣ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΑΚΟΥΛΑΣ - 97
Διάλογος μὲ τοὺς ἀναγνῶστες - 105
Τὸ Βιβλίο - 108


ΣΧΟΛΙΟ: Δίδαξέ μας βρέ Παπαθανασίου γιατί τάχουμε χαμένα. Ο ισχυρισμός τού Ζηζιούλα ( ο οποίος υπήρξε καί ο οικονόμος τής Αγίας...) ότι δέν μπορούμε νά ισχυρισθούμε ότι τά τρία Πρόσωπα ήλθαν ταυτόχρονα στήν ύπαρξη στήν Αγία Τριάδα, είναι αίρεση ή ετεροδοξία; Οτι εφόσον υπάρχει ιεραρχία στήν Αγία Τριάδα, δέν μπορεί νά μήν υπάρχει στήν Εκκλησία;!! Η αναλογία είναι ετεροδοξία τελικά; Εκανε λάθος ο Αγιος Γρηγόριος Παλαμάς πού τήν απέκλεισε; Τά Αγιο Πνεύμα τελικά κινείται έξω από τά όρια τής εκκλησίας; Μέσα στά όρια κινείται; Εσύ πού τό συνάντησες; Τό Κοινό Ποτήριο τί είναι; Αγάπη; Ο Επίσκοπος ο οποίος δίνει τά χαρίσματα είναι ετεροδοξία ή θεολογούμενο; Εσύ έλαβες κάποιο; Πώς εξηγείς βρέ Παπαθανασίου τό φανόμενο νά στηρίζονται καί οι παπαγάλοι καί οι γνωστικοί, σάν καί τού λόγου σου, στόν Φλωρόφσκυ; Η αναγνώριση τού βαπτίσματος όλων τών ομολογιών εφόσον γίνεται στό όνομα τής Αγίας Τριάδος, είναι ετεροδοξία; Εχουμε τήν ίδια Αγία Τριάδα; Τελικά τό Φιλιόκβε οφείλεται σέ γλωσσική ασάφεια; Δίδαξέ τα μας όλα, Παπαθανασίου. Φώτισόν μας τό σκότος.

Αμέθυστος 

8 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Απορρίπτεται το σχόλιό σου αγαπητέ Αμέθυστε, διότι δεν αγαπάς τον Παπαθανασίου...

amethystos είπε...

Είχα καιρό νά γελάσω φίλε.... ευχαριστώ.

Ανώνυμος είπε...

Μπράβο Αμέθυστε που τολμάς να πεις τα πράγματα με το όνομά τους. Να συμπληρώσω τις σκέψεις σου. Πώς συμβαίνει οι πιο μεγάλοι σύγχρονοι αιρετικοί να επικαλούνται όλοι τον Φλωρόφσκυ; Γιατί δεν βλέπουμε την επίδραση του Μπαρτ στη θεολογία του Φλωρόφκσυ;

amethystos είπε...

Καί στήν θεολογία καί στήν ζωή τού Ρωμανίδη; Δέν διαβάζουμε τούς Πατέρες μας. Μάς μαγεύουν τά σύγχρονα θέματα, ο μοντερνισμός. Καί αντ' αυτών διαβάζουμε Φλωρόφσκυ, Ρωμανίδη ή Γιανναρά οι νεοορθόδοξοι.Αλλά τό κυριώτερο, επειδή αυτοί οι "μεγάλοι" θεολόγοι έχουν κατασκευάσει ένα ερμηνευτικό πλέγμα τό οποίο, βάσει τών προθέσεών τους, αντικαθιστά τούς Πατέρες τής Εκκλησίας. Καί κατορθώνουν νά μάς φυλακίζουν στόν κόσμο τού αντ' αυτού. Ετοιμους γιά τό σφαγείο τού αντιχρίστου καί τίς μοντέρνες εκατόμβες, στίς οποίες θυσιάζονται ήδη οι χριστιανοί γιά τήν εύνοια τού μεγάλου ειδώλου.

Ανώνυμος είπε...

Πάλι καλά που κατατάσσεις τον Παπαθανασίου στους "γνωστικούς".
Καλύτερα θα ήταν, αντί να παραθέτεις την εισαγωγή ως αφορμή για να επιτεθείς με ρητορικά ερωτήματα, να διάβαζες όλο το τεύχος και να εντόπιζες συγκεκριμένες θέσεις και απόψεις, από συγκεκριμένους συγγραφείς (γιατί προφανώς εκφράζονται διαφορετικές θέσεις από διαφόρους)και να έγραφες τις δικές σου απόψεις (γιατί κι αυτά που λες εσύ είναι απλώς απόψεις και δεν έχουν την εγγύηση της αληθείας) και να γινόταν έτσι μια συζήτηση ή έστω ένας γόνιμος προβληματισμός από κάθε καλοπροαίρετο αναγνώστη.
Αλλά αυτό δεν είναι εύκολο όπως τα πυροτεχνήματα. Θέλει κάποιο κόπο αλλά και αγάπη για τον άλλον που διαφωνεί και ο οποίος ΙΣΩΣ και να πλανάται (έτσι κι αλλιώς ΟΛΟΙ πλανιόμαστε σε κάποιο βαθμό). Βέβαια δεν είμαι καν σίγουρος ότι θα σ' ενδιέφερε κάτι τέτοιο.

Ν.

amethystos είπε...

Εχουν εγγύηση, μή λές.Οταν τίς αγόραζα βεβαίωναν γιά εγγύηση πολύχρονη. Ακου καί τόν Αγαπολόγο σου: "O ορισμός αυτός, ωστόσο, ενώ πράγματι φωτίζει τη φύση της αίρεσης, πολύ συχνά υφαρπάζεται από τον επιθετικό παπαγαλισμό ο οποίος θάλλει προνομιακά στους θρησκευτικούς χώρους. Πρόκειται για τον παπαγαλισμό εμβληματικών φράσεων, τις οποίες όμως ο παπαγάλος τις εφαρμόζει σαρωτικά και αδιάκριτα".
Απομένει λοιπόν αυτή η θεάρεστη εργασία νά διεκπεραιωθεί από λόγου σου. Κουράγιο.
Αργεί πολύ νά φτάσει στά χέρια μου τό τεύχος, λόγω αποστάσεων. Ο λόγος δικός σου.

Ανώνυμος είπε...

Μήπως δεν είμαστε μάρτυρες αυτού του "επιθετικού παπαγαλισμού". Απ' αυτό δεν διακατέχονται οι αιωνίως μαχόμενοι (κατά ανεμομύλων) αντι-οικουμενιστές και παλαιοημερολογίτες;
Όταν φτάσει στα χέρια σου το τεύχος, γράψε κάτι ουσιαστικό.

Ν.

amethystos είπε...

ΘΑ ΤΟ ΚΑΝΩ. Σέ δύο εβδομάδες μού είπαν κυκλοφορεί.